Omgaan met Huntington binnen een gezin
Een groot huis, leuk werk als oppasmoeder, een man, lieve kinderen, een kleinkind. Deze dingen gaven Els (68) het ideale ‘huisje-boompje-beestje-gevoel’. De ziekte van Huntington komt echter op haar pad en verandert alles voor haar en haar gezin.
“Er zijn wel eens momenten dat ik denk: wat nou als Huntington niet in onze familie zat? Op het moment dat mijn vrouw iets uit haar handen laat vallen, bijvoorbeeld. Of als ik ergens mee zit en erover wil praten. Diepgaande gesprekken met Els zijn al jaren voorbij. Als er iets is dan zeg ik het haar, maar een discussie aangaan kan ze niet meer. Om toch mijn ei kwijt te kunnen, hang ik wekelijks een half uur met mijn zus aan de telefoon“, zegt haar man Rick (69). Zijn kinderen Simone (39) en Richard (37) knikken. Simone: “Ons mam kan geen initiatief meer nemen. Ons pap bepaalt alles voor haar.”
Duidelijkheid
Tien jaar geleden had deze familie nog nooit van de ziekte van Huntington gehoord. Wat het gezin altijd vreemd vond, was dat een neef van Els geen kinderen wilde. Waarom? Dat wist het gezin niet. Schijnbaar wist die neef wel dat er een erfelijke ziekte in de familie zat. “Maar goed, of zij ook wisten dat het om Huntington ging, dat weet ik niet”, zegt Rick. Volgens hem werd er in die tijd niet over Huntington gecommuniceerd; kennis over de ziekte hadden ze niet. Simone weet nog goed hoe haar leven en dat van haar familie veranderde. In april 2007 hoorde haar tante dat ze Huntington had. Simone dook meteen achter de computer op zoek naar informatie over de ziekte. Voor haar werd meer duidelijk dan alleen de betekenis ervan. “Ik voelde dat ons mam het ook had.”
Ons mam kon al een tijdje niet met haar handen en benen stilzitten
Voor Simone vielen gebeurtenissen uit het verleden op zijn plek. “Ons mam kon al een tijdje niet met haar handen en benen stilzitten. Bovendien liet ze een keer mijn oudste dochter van de tafel vallen. Toen ik het hoorde, dacht ik: hoe kon dat gebeuren, hoe kon ze zo onoplettend zijn? Mam was oppasmoeder en had zelf kinderen, dan had ze toch feeling met hoe je met ze omgaat?” Dat wilde natuurlijk niet zeggen dat zoiets nooit kon gebeuren. Simone hield zich daarom altijd vast aan de gedachte dat het kwam doordat haar moeder ouder werd.
Om toch honderd procent zekerheid te hebben, liet Els zich testen. Simones voorgevoel klopte. De wereld van het gezin stortte ineen. Hoewel ze vermoedden dat Els Huntington had, was de uitslag voor elk gezinslid een klap. Rick zag het beeld van de moeder van Els voor zich. Zij overleed achteraf niet aan dementie, maar aan Huntington. “Het traject dat zij doormaakte, het langzaam aftakelen, ging mijn vrouw ook in. Sterker nog: het proces was al begonnen.”
Russische roulette
De familie besloot na de uitslag open te zijn over Huntington. “Als mensen niet wisten wat ons mam had, keken ze haar soms gek aan. Het wekt begrip als we uitleggen dat ze Huntington heeft”, zegt Simone. “We kunnen er niets aan doen dat de ziekte bij ons in de familie zit. We moeten accepteren dat Huntington er is, er over praten en er mee proberen te leren leven”, vult Rick aan.
Er mee proberen te leven betekende voor Simone niet alleen dat ze moest leven met een moeder die steeds zieker werd. Zelf wilde ze ook weten of ze diezelfde aftakeling ging meemaken. “Voor mij voelde het alsof mijn leven vanaf dat punt stilstond. Ik wilde weten hoe ik me op mijn toekomst moest voorbereiden. Zeker met een tweede kindje op komst.” Simone was op dat moment zes maanden zwanger.
Van het ziekenhuis moest Simone de test uitstellen tot na de bevalling. “Hoewel de baby afleidde, bleef ik me afvragen: heb ik Huntington of niet.” Al vrij snel kreeg Simone te horen dat ze de ziekte niet kreeg. Haar man sprong een gat in de lucht terwijl zij die extreme blijdschap niet voelde. “Voor mij was de uitslag een domper. Geen Huntington hebben, zou moeten betekenen dat ik het hoofdstuk van die ziekte kon afsluiten. Maar dat was niet zo. Sterker nog, er veranderde helemaal niks. Huntington bleef en iedereen in de familie zat er nog middenin. Neefjes en nichtjes moesten nog horen of ze de ziekte hadden of wisten dat ze het zouden krijgen.”
Daarnaast voelde Simone zich schuldig. Vooral toen ze een aantal jaar later hoorde dat haar lievelingsnichtje wel drager van Huntington was. “Veel mensen zullen het niet begrijpen, maar op dat moment had ik het idee dat het voor mij makkelijker was te weten dat ik de ziekte zou krijgen, dan te zien hoe zij de ziekte krijgt en daarmee moest omgaan.”
Vergeleken met Simone ervoer haar broertje Richard het moment dat hij de uitslag kreeg heel anders. Hij wilde zich eerst niet laten testen, omdat hij een huis wilde kopen. Op het moment dat op papier zou staan dat bij hem een erfelijke ziekte in de familie zit, kon het negatieve gevolgen hebben voor zijn hypotheek. Richard ging twee jaar na zijn zus het testtraject in: “Ik weet nog hoe opgelucht ik was toen ik hoorde dat ik geen gendrager was. Dat gevoel dat Simone had, had ik helemaal niet. Het komt misschien doordat mijn band met neven en nichten minder sterk is. Daarnaast was ik heel blij voor mijn moeder; ze had de ziekte niet overgedragen.” Rick reageert: “We vonden het verschrikkelijk dat Els Huntington had, maar we hadden een euforie dat onze kinderen het niet hebben, dus onze kleinkinderen ook niet. De voortgang stopte, maar Huntington zelf niet. Ik moest verder met mijn vrouw die steeds zieker werd.”
Els moet veel opgeven
Vergeetachtigheid, stemmingswisselingen en snellere vermoeidheid namen toe. Els ging vooral de eerste periode dat ze ziek was snel achteruit. Een paar jaar na de diagnose in 2007 verhuisde ze met Rick van een twee-onder-een-kapwoning naar een gelijkvloers appartement. Els kon het huishouden daar niet meer bijhouden en het traplopen werd moeilijker. In 2012 werd het rijbewijs van Els niet meer verlengd. “Dat vond ik erg”, zegt de 68-jarige. Haar man en kinderen bevestigen dat ze het daar erg moeilijk mee had, het beperkte haar flexibiliteit. Ook moest Els haar activiteiten als oppasmoeder opgeven, omdat ze de verantwoordelijkheid voor de kinderen niet meer kon dragen.
Om niet de hele dag thuis te zitten, ging Els vanaf 2011 wekelijks naar een dagopvang, het zorgatelier. Daar maakte ze schilderijen. Doordat Els’ spraak langzaam minder werd en het steeds moeilijker werd controle over haar bewegingen te hebben, moest ze er een paar maanden geleden mee stoppen. De medewerkers daar zeiden dat het beter was om op zoek te gaan naar een plek waar Els een-op-een begeleiding kreeg. Sinds een aantal maanden gaat ze twee dagen in de week naar een zorgboerderij. Daar helpt ze met koken, snijdt ze groenten of schilt ze aardappelen, en werkt ze in de tuin.
Acceptatie blijft moeilijk
Els vindt het erg moeilijk om de toenemende beperkingen te accepteren. “Maar we proberen positief te blijven”, zegt ze. Richard vult de zin van zijn moeder aan: “Tien jaar geleden zeiden ze in het ziekenhuis dat Huntington voor de omgeving moeilijker is dan voor de patiënt. Ik geloofde daar helemaal niks van en nu nog steeds niet. Ik merk dat ons mam alles goed meekrijgt en dat vind ik erg.” Rick: “Het besef is inderdaad niet minder geworden, maar het lijkt alsof Els er beter mee om kan gaan. We proberen steeds te denken aan dingen die we wel kunnen doen en niet aan de dingen die we niet meer kunnen.”
Ook Simone heeft er moeite mee de ziekte te accepteren. Ze heeft nu pas het gevoel dat ze er vrede mee heeft dat de ziekte in haar familie zit en dat ze zelf geen drager van Huntington is. “Op de een of andere manier voelde ik me verantwoordelijk voor mijn familie. Daarnaast voelde ik me machteloos, omdat ik zelf niet de ziekte heb en niets voor mijn familie kon doen.” Sinds een jaar zit Simone bij het Huntington Campagneteam en dat doet haar goed. Ze doet er administratief werk en helpt bij evenementen die geld inzamelen voor de ziekte. Zo kan ze toch iets bijdragen.
Vandaag kunnen we dit en wat we volgende week nog kunnen, moeten we afwachten
Richard heeft de laatste jaren juist meer moeite met het feit dat de ziekte in de familie zit. Hij ziet zijn drie tantes langzaam aftakelen. Het communiceren met hen wordt steeds moeilijker. “Ik vind dat nu al lastig en het wordt alleen maar erger.” Hij neemt daarom meer afstand van de familie. “Ik ben ook bang dat de laatste fase van mijn moeder, waarin ze helemaal niet meer kan praten, te lang duurt.” “Maar daar moeten we nu niet te veel mee bezig zijn”, reageert Rick. “Vandaag kunnen we dit en wat we volgende week nog kunnen, moeten we afwachten. Het is niet altijd leuk, maar Els heeft mij gewoon nodig. Wie maakt anders het eten klaar, zorgt voor boodschappen en zegt dat er gedoucht moet worden? Ik moet alles regelen en dat doe ik met liefde. Ik heb het 43 jaar geleden beloofd.” Een kleine glimlach verschijnt op Els’ gezicht: “We plukken de dag.”
Op dit moment hebben Els en Rick contact met een zorgcomplex dat gespecialiseerd is in de ziekte van Huntington. Daar kijken ze hoe Els’ gezondheid op dit moment is; van daaruit stellen ze een behandelplan op. Hoewel de logopedisten, fysio- en ergotherapeuten daar gespecialiseerd zijn in de ziekte van Huntington, streeft Rick ernaar dat Els zo lang mogelijk begeleid wordt in haar eigen omgeving, zodat ze niet te veel hoeven te reizen.
TIPS
-
Wees open over de uitslag dat je gendrager bent. Dat verklaart heel veel symptomen.
-
Accepteer dat er Huntington is in de familie en leer ermee leven.
-
Pluk de dag en help je partner met Huntington met liefde.
Bron: uit Kontaktblad 2017-3 Interviewer Laura Mennen




